၁၆၁ ႏွစ္ရွိျပီျဖစ္တဲ့ ပုရပိုဒ္

အေမရိကန္ႏိုင္ငံ Northern Illinois University မွာရွိတဲ့ Southeast Asia Digital Library မွာသိမ္းထားတဲ့ အင္းကြက္ေတြပါတဲ့ ပုရပိုဒ္စာျဖစ္ပါတယ္။ ေခါက္ခ်ိဳးေပါင္း ၁၃ ခ်ိဳးရွိျပီး ခုျမင္ေနရတာကေတာ့ ေခါက္ခ်ိဳး ႏွစ္ခုရဲ့ မ်က္ႏွာျပင္သာျဖစ္ပါတယ္။ ဒီပုရပိုဒ္ရဲ့ သက္တမ္းကိုတြက္ခ်က္ရာမွာ ၁၈၅၀ ဝန္းက်င္ျဖစ္တယ္လို႕ အေျဖရတဲ့အတြက္ ႏွစ္ေပါင္း ၁၆၁ ႏွစ္ရွိျပီျဖစ္တဲ့ ေရွးပစၥည္းျဖစ္ေနပါတယ္။ ပုရပိုဒ္ေပၚမွာေရးထားတဲ့ အင္းကြက္ေတြႏွင့္ စမေတြကို ေလ့လာဖို႕လိုပါေသးတယ္။ ၁၈၅၀ ဝန္းက်င္လို႕ေျပာထားေပမယ့္ ေရးထားတဲ့ စာလုံးအသုံးႏႈန္း၊ အရစ္အဆြဲ ႏွင့္ မင္နီေရာင္သုံးထားတာက သတိထားခ်င္စရာျဖစ္ေနတယ္။ က်ေနာ့အထင္ ၁၉၅၀ ဆိုရင္ေတာ့ ျဖစ္ႏိုင္ေကာင္းတယ္။ ခုေလာေလာဆယ္ေတာ့ ဘာမွမေျပာလိုေသးပါ။


Subject - Parabaik
Materials - Paper
Place of Origin - Burma
Current Location - Northern Illinois University Libraries, Special Collections
Date - 1850
Measurements - 17 x 46 cm
Technique - Manuscript

မႏၲေလး နန္းတြင္းေက်ာက္စာရုံ

လမ္းေပၚကေန လွမ္းၾကည့္ရင္ျမင္ေနရတဲ့ ေက်ာက္စာရုံ

မႏၲေလးေရာက္တဲ့အခါ လူတိုင္းနီးပါးက စာထဲမွာသာဖတ္ဖူးတဲ့ ေရွးက နန္းေတာ္ၾကီးကို တအံ့တဩၾကည့္ၾကသည္ေပါ့။ မင္းတုန္းမင္းကို သတိရရင္ရမယ္၊ သီေပါမင္းကို သတိရခ်င္ရမယ္။ ဘာဘဲျဖစ္ျဖစ္ ေတြးလို႕ ေငးလို႕ေကာင္းတဲ့ အတိတ္ကို ေအာင့္ေမ့ၾကသည္ေပါ့။ မႏၲေလး နန္းေတာ္ၾကီးႏွင့္ မႏၲေလးအေၾကာင္းေရးထားတဲ့ စာေတြ၊ကဗ်ာေတြကလည္း မ်ားမွမ်ား။ ေရွးကျမိဳ႕ေတြမွာ ျမိဳ႕တည္ ၊ နန္းတည္ ကဗ်ာ ၊ ရတုေတြရွိေပမယ့္ မႏၲေလးဟာ စာအတင္ခံရဆုံး ၊ အေရးအမ်ားဆုံးပါ။

ေဒါက္တာသန္းထြန္းက မႏၲေလး ရက္စြဲသမိုင္း ကိုျပဳစုတဲ့အခါ ' မဟုတ္က ဟုတ္ကေတြေရးရင္ သတ္ပစ္မယ္ ' ဆိုျပီး ျခိမ္းေျခာက္စာပို႕သတဲ့။ အဲေလာက္ သဲသဲလႈပ္မႏၲေလးကိုခ်စ္ၾကတာ။ မန္းေလးကိုဒီေလာက္အသားေပးလြန္းေတာ့ ကပ္ရက္ မင္းေနျပည္ေတာ္ေတြျဖစ္တဲ့ အမရပူရ ၊ အင္းဝ ၊ စစ္ကိုင္း စတဲ့ေနရာေတြက သမိုင္းဝင္အေဆာက္ဦးေတြ တျဖည္းျဖည္းေမွးမွိန္လာတယ္လို႕ဆိုခ်င္ပါတယ္။

မႏၲေလးေရာက္တဲ့အခါ နန္းေတာ္ထဲသြားလည္ျပီး ေတာင္ၾကည့္ ေျမာက္ၾကည့္လုပ္ေလ့ရွိေပမယ့္ ၊ နန္းေတာ္ေရွ႕ လမ္းမၾကီးေဘးတင္ကပ္ရက္မွာရွိတဲ့ ေက်ာက္စာရုံထဲကိုေတာ့ စိတ္ဝင္တစားသြားၾကည့္တဲ့လူ ရွိခ်င္မွရွိမယ္။ မရွိဘူးလို႕ေျပာတာမဟုတ္ပါ။ ဘိုးေတာ္ဗဒံုမင္း လက္ထက္ အနယ္နယ္အရပ္ရပ္က ယူလာတဲ့ မူရင္းေက်ာက္စာေတြရယ္၊ ဆင့္ထိုးေက်ာက္စာေတြရယ္၊ စပ္ထိုးေက်ာက္စာေတြရယ္ စုစည္းထားတဲ့ ေနရာေလးပါ။ ေက်ာက္စာရုံႏွစ္႐ံုရွိတယ္။ ေက်ာက္စာ႐ံုထဲအျမဲလာတာ ဘယ္သူကေမြးထားမွန္းမသိဘဲ လႊတ္ေၾကာင္းထားတဲ့ ႏြားရယ္ ၊ အဲနားက ကေလးတခ်ိဳ႕ရယ္။ ႏြားကေတာ့ ေက်ာက္စာ႐ံုဝင္းထဲ ျမက္ပင္ေတြဝင္စားတယ္ ၊ စာလို႕ဝရင္ ေလွ်ာက္လမ္းေပၚ အစာစြန္႕တယ္။ ကေလးေတြကေတာ့ အပ်င္းေျပဝင္ေဆာ့ၾကတယ္။

ေက်ာက္စာရုံအတြင္းပိုင္း ျမင္ကြင္း

ေဘးကပ္ရက္က ေနာက္ထပ္ေက်ာက္စာ႐ံုသို႕

ေက်ာက္စာ႐ံု ေနာက္တစ္႐ံု

ကေလးေတြ လက္ေဆာ့သြားတာ။

အလကားေနရင္း လူၾကီးေတြ လက္ေဆာ့သြားတာ။

စစ္အတြင္းက ဗုံးဒါဏ္ေၾကာင့္ ပ်က္စီးသြားတာကို နားလည္ျပီးေျဖလို႕ရတယ္။

ဒီဘက္အစိုးရလက္ထက္ေရာက္မွ ဘာအေၾကာင္းျပခ်က္မွ မရွိဘဲ ေပ်ာက္ပ်က္သြားသည္ဆိုတာကိုေတာ့ လုံးဝနားမလည္ပါခင္ဗ်ာ။ ေရွးေဟာင္းသုေတသနဌာန ႏွင့္ လူေတြ အသုံးမက်လို႕ ေပ်ာက္ပ်က္သည္လို႕ ေျပာင္းေရးရင္ေကာင္းမယ္။

ဒီေက်ာက္စာကို တမင္ေျမာင္းဖုံးလုပ္လိုက္လား ဒါမွမဟုတ္ သူ႕ဖာသာသူလဲသြားလားမေျပာတတ္ပါ။ က်ေနာ္မ-ၾကည့္ေပမယ့္ သိပ္ေလးေတာ့ မ-မရဘူး။ ျပန္မယ့္ေန႕ ညေနဘက္ၾကီးသြားျဖစ္တာဆိုေတာ့ အခ်ိန္မရပါ။ ဒီကျပီးရင္ ကားေပၚမတက္ခင္ ဘုရားၾကီးအေနာက္မုဒ္က နံရံေဆးေရးေတြဓာတ္ပံု႐ိုက္ဖို႕က်န္ေသးလို႕ အျမန္ေျပးရေသးတယ္။ မႏၲေလးကိုခ်စ္တဲ့လူေတြ လုပ္ေပးႏိုင္ရင္သိပ္ေကာင္းမယ္။ ေက်ာက္စာကေျမာင္းဖုံးလို ျဖစ္ေနေတာ့ ဝင္ေဆာ့တဲ့ကေလးေတြက တက္တက္ နင္းျပီးေဆာ့တာဆိုေတာ့ ၾကာရင္ပ်က္စီးသြားမွာဘဲ။

ျမန္မာျပည္ရွိ ျပတိုက္မ်ားစာရင္း

အမည္မေဖာ္လိုသူတစ္ဦးေပးသြားတဲ့ မွတ္ခ်က္အေပၚမူတည္ျပီး ျမန္မာျပည္မွာရွိတဲ့ ျပတိုက္စာရင္းကို ၾကိဳးစားလုပ္ၾကည့္ပါတယ္။

အကၡရာစဥ္အလိုက္
၁။ က်ဳိင္းတံု ယဥ္ေက်းမႈျပတိုက
္၂။ ေက်ာက္ေတာ္ မဟာမုနိျပတိုက္
၃။ စေလ႐ုပ္စံုေက်ာင္း ျပတုိက္
၄။ စစ္ေတြ ဗုဒၶျပတုိ္က
္၅။ စစ္ေတြ ယဥ္ေက်းမႈျပတိုက္
၆။ စစ္ကိုင္း ဗုဒၶျပတုိက္
၇။ ေညာင္ေရႊ ဗုဒၶျပတိုက္
၈။ တေကာင္း ေရွးေဟာင္း သုေတသနျပတိုက
္၉။ ေတာင္ႀကီး ယဥ္ေက်းမႈ ျပတိုက္
၁၀။ ပခန္း ေရွးေဟာင္း သုေတသနျပတိုက္
၁၁။ ပုဂံေရွးေဟာင္း သုေတသနျပတိုက္
၁၂။ ပုသိမ္ ယဥ္ေက်းမႈျပတိုက္
၁၃။ ပဲခူး ေရႊေမာ္ေဓာဘုရားျပတိုက္
၁၄။ ပဲခူး ေရွးေဟာင္ သုေတသနျပတိုက္ ( အျမဲတမ္း တံခါးပိတ္ထားပါသည္ )
၁၅။ ဗိႆႏုိး ေရွးေဟာင္းသုေတသနျပတိုက္၁၆။ ဘုတလင္ ဗုဒၶျပတိုက္
၁၇။ မႏၲေလး ယဥ္ေက်းမႈျပတိုက္
၁၈။ ျမနန္းစံေက်ာ္ ေရႊနန္းေတာ္ ယဥ္ေက်းမႈ ျပတိုက္
၁၉။ ျမစ္ႀကီးနား ယဥ္ေက်းမႈျပတိုက္
၂၀။ ေျမာက္ဦး ေရွးေဟာင္းသုေတသနျပတို္က္
၂၁။ ေမာ္လျမိဳင္ မြန္ယဥ္ေက်းမႈျပတိုက္ႏွင့္စာၾကည့္တိုက္
၂၂။ ေရႊဘိုေရွးေဟာင္း သုေတသန ျပတိုက္
၂၃။ လြိဳင္ေကာ္ ယဥ္ေက်းမႈျပတိုက္
၂၄။ သေရေခတၱရာ ေရွးေဟာင္းသုေတသနျပတုိက္
၂၅။ ဟံသာဝတီ ေရွးေဟာင္း သုေတသနျပတုိ္က္
၂၆။ ဟားခါး ယဥ္ေက်းမႈျပတိုက္
၂၇။ အမ်ဳိးသားျပတုိ္က္ (ရန္ကုန္)
၂၈။ အမ်ဳိးသားျပတိုက္ (ေနျပည္ေတာ္)
၂၉။ အင္းဝေရွးေဟာင္း သုေတသနျပတိုက္

အထက္ပါ ျပတိုက္ေတြဟာ ေရွးေဟာင္းသုေတသန၊ အမ်ဳိးသားျပတိုက္ ႏွင့္ စာၾကည့္တိုက္ ဦးစီးဌာနလက္ေအာက္မွာရွိတယ္လို႕သိရပါတယ္။ ၂၀၁၁ ဧၿပီ ၁ ရက္မွစ၍ စေန၊ တနဂၤေႏြရက္မ်ားကို ျပတိုက္ဖြင့္ရက္အျဖစ္သတ္မွတ္မွာျဖစ္ပါတယ္။ ျပန္တမ္းဝင္ ႐ံုးပိတ္ရက္မ်ားကို တနလၤာေန႔ႏွင့္ အဂၤါေန႔ တုိင္းတြင္ ပိတ္ရက္အျဖစ္ သတ္မွတ္ေတာ့မည္ျဖစ္ေၾကာင္း သိရပါတယ္ခင္ဗ်ာ။

ေရွးျမိဳ႕ေတာ္ေဟာင္းတစ္ခုျဖစ္တဲ့ ဟန္လင္းမွာ ျပတိုက္ရွိ/မရွိ က်ေနာ္မသိပါ။ သိတဲ့လူမ်ား ကူညီျဖည့္စြတ္ ႏိုင္ပါတယ္။ တခ်ိဳ႕ Private Collector ဟာလည္းဘဲ ျပတိုက္တမွ်စုေဆာင္းျပသတတ္ပါတယ္။ အခ်ိဳ႕ ဘုန္းေတာ္ၾကီးေက်ာင္းေတြဟာလည္းဘဲ ဗုဒၶဘာသာဆိုင္ရာေရွးပစၥည္းေတြကို ျပတိုက္တမွ် အေရတြက္မ်ားမ်ားစုေဆာင္းျပသထားတတ္ပါေသးတယ္။

ေပ်ာက္ကြယ္ပ်က္စီးသြားေတာ့မည့္ ေရွးလက္ရာမ်ား

ေရာက္ခဲ့ဖူးတဲ့ ရြာဘုန္းၾကီးေက်ာင္းနဲ႕ မလွမ္းမကမ္းမွာရွိတဲ့ ဘုရားပ်က္တစ္ခုပါ။ အေဝးကၾကည့္ရင္ ခ်ံုေတြအပင္ေတြကြယ္ေနတဲ့အတြက္ ေအာက္မွာဂူပါမွန္းမသိသာပါ။ အဂၤေတလက္ရာေတြအနီးကပ္ၾကည့္ဖို႕ရာ ခ်ံုတိုးျပီးသြားေတာ့မွ ေျမၾကီးထဲစႂကြံဝင္ေနျပီျဖစ္တဲ့ ဝင္ေပါက္ကိုေတြ႕တယ္။

အိမ္ေရွ႕မင္းနန္းေတာ္ဝင္ပံု။ ။

အိမ္ေရွ႕မင္းနန္းေတာ္ဝင္ပံု။ ။ အိမ္ေရွ႕မင္းသည္ ညီလာခံဝင္သည္မွတပါး ဧကရာဇ္မင္းျမတ္ ေရွ႕ေတာ္သို႕ ဝင္လို၍ ေရႊနန္းေတာ္ ဝင္လာသည့္အခါတိုင္း ေတာင္စမုတ္အေနာက္ တတာခန္႕အကြာတြင္ အေရွ႕အေနာက္ ၂၁- ေတာင္ ၂- မိုက္၊ ေတာင္ ေျမာက္ ၉-ေတာင္ ၂-မိုက္ရွိ ကြန္းေထာက္နန္းေတာ္မွာ ေခတၱစံေတာ္မူရသည္။ အိမ္ေရွ႕ဘုရား ဝင္ေတာ္မူလာေသာအေၾကာင္းကို မိန္းမစိုးက ဧကရာဇ္မင္းျမတ္ ေရႊနားေတာ္ၾကားတင္ေလွ်ာက္ရသည္။ ထိုအခါ ေရွ႕ေတာ္သို႕ ဝင္ရန္ အမိန္႕ေတာ္ရွိသျဖင့္ အိမ္ေရွ႕မင္းလည္း ဧကရာဇ္မင္းျမတ္ စံေတာ္မူရာ အေဆာင္ေတာ္သို႕ ဝင္ေရာက္ခစားရသည္။

ေနာင္ေတာ္ ပုဂံေရႊနန္းရွင္ဘုရား ေရႊနန္းေတာ္သို႕ ဝင္ေတာ္မူလာလွ်င္လည္း ယင္းသည့္ ကြန္းေထာက္နန္းေတာ္တြင္ ေခတၱစံေတာ္မူျပီးမွ မိန္းမစိုးတို႕က ဧကရာဇ္မင္းျမတ္ ေရႊနားေတာ္ၾကား ေလွ်ာက္ထားရသည္။ ထို႕ေနာက္ ပုဂံေရႊနန္းရွင္ဘုရား ညီေတာ္ရွိရာသို႕ ထြက္ေတာ္မူလာရာ ညီေတာ္မင္းတရားသည္ အေဆာင္ေတာ္ဦးမွ ဒူးပဆစ္တုပ္ပ်ပ္လ်က္ ရွိခိုးလက္ယွက္ခါ ၾကိဳေတာ္မူသည္။ (ယခု ကြန္းေထာက္နန္းေတာ္ကို အဂၤလိပ္မင္းလက္ထက္မွာ နံ႕သာနန္းေတာ္ဟူ၍ မွားယြင္းစြာ ကမၸည္းေရးထိုးထားသည္။ နံ႕သာနန္းေတာ္ကား ေျမာက္စမုတ္ ေတာင္ဘက္မွာ ျဖစ္သည္။ ယခုအခါ ဖ်က္သိမ္းရာပါေသာေၾကာင့္မရွိေခ်။ သို႕ရာတြင္ နန္းေတာ္ၾကီးပံုစံ ျပဳလုပ္ထားရာ၌ ၎နံ႕သာနန္းေတာ္ကေလး ထင္ရွားရွိသည္)။

(ေရႊနန္းသုံး ေဝါဟာရအဘိဓာန္ က်မ္းစာပါ မူရင္းအတိုင္း ျပန္လည္ကူးယူေဖာ္ျပသည္။)